موقعیت جغرافیایی خرمشهر

خرمشهر با وسعتی قریب به يک هزار و 902 کيلومتر مربع در منتهی الیه جنوب غربی جلگه خوزستان، بین 30 درجه و 26 دقیقه و 15 ثانیه عرض شمالی و 48 درجه و 11 دقیقه طول خاوری نسبت به نصف النهار گرینویچ قرار دارد.
ارتفاع خرمشهر از سطح دریا 6/6 متر و فاصله هوایی آن تا تهران 660 کیلو متر است. فاصله خرمشهر تا تهران 1001 کیلو متر، تا آبادان کیلو متر 15، تا اهواز کیلو متر 105 و تا بصره 54 کیلو متر است.
خرمشهر در محل تلاقی سه رود مهم کارون، اروندرود و بهمنشیر واقع است و آب آشامیدنی این شهر از رود کارون و اروندرود تامین می شود. رود کارون با طول 855 کيلومتر طولاني ترين رود ايران در جنوب، این شهر را به دو بخش غربي و شرقي تقسيم مي‌كند. اين رود که در 4 کيلومتري اروند به دو شعبه با نام هاي بهمنشير و کارون تقسيم مي شود، فاصله 180 کيلومتري بين خرمشر و اهواز را مي پيمايد.
ارتفاع اين شهر از سطح دريا 6/6 متر است و رطوبت ساليانه آن نيز در شرجي ترين روزها به 5/94 درصد و در روزهاي معمولي به 1/22 درصد مي رسد. بدين گونه شهري که از شرق به وسيله رودخانه هاي کارون و بهمنشير و از جنوب به واسطه اروند رود محدود مي شود، روزهاي طاقت فرسايي را براي ساکنانش به همراه مي آورد زيرا تجمل گرماي 52 درجه سانتي گرادي و گاهی بالاتر از آن در تيرماه، زندگی را برای هر جنبنده اي دشوار می سازد. بطور کلی درجه حرارت در این ناحیه در بیشتر ماههای سال بالا است و حداکثر 52 و گاه بیشتر نیز می رسد و حداقل درجه حرارت کمتر از 20 درجه نمی باشد. در زمستانها نیز درجه حرارت بالا بوده و تا 25 درجه می رسد. آب و هوای این شهر به دلیل نزدیک بودن به شبه جزیره عربستان و کشور عراق، تحت تاثیر بادهای خشک و گرمی است که از سوی آن می وزند و گاهی گرد و غبار را به همراه خود دارند.
اندازه ابر موجود در هوا، در ماههای گرم سال صفر و در ماههای آبان تا فروردین حدود 3 تا 4 درصد هوا می باشد. بارش ساليانه 3/162 ميليمتري، رودهاي اين شهر را هميشه پرآب نگاه مي دارد و امکان کشاورزي را کماکان براي ساکنان مهيا مي کند.
خرمشهر از شمال به شهر اهواز، از جنوب به آبادان و از غرب به مرز ایران و عراق محدود می شود. این شهرستان از دو بخش مرکزی و جزیره مینو تشکیل شده است که در سابق شامل چهار بخش مرکزی، شادگان، بندر خرمشهر و هندیجان بود. جمعیت شهر خرمشهر قبل از وقوع جنگ تحمیلی 220000 و اکنون 170000 نفر تخمین زده می شود.
در دهه 1330 راه های ارتباطی خرمشهر شامل چهار طریق ارتباطی آبی، شوسه،هوایی(فرودگاه بین المللی آبادان که ما بین آبادان و خرمشهر ساخته شده بود) و همچنین راه آهن. خط راه آهن خرمشهر، جنوب کشور را به شمال متصل مي کند و در آينده اي نزديک تا آنسوي مرزها و بصره هم پيش مي رود.
اکنون خرمشهر دو پل دارد که دو بخش شهر را به هم متصل می کنند، اولی پل قدیم شهر است که مي توان به عنوان یکی از ديگر يادگارهاي خرمشهر به آن اشاره کرد. اين پل که در طول 8 سال دفاع به دستور فرماندهان جنگ تا نيمه ها تخريب شد هم اکنون دوباره احيا شده تا وسيله عبور مردمان را از روي رودخانه کارون را فراهم آورده باشد. طول اين پل 616 متر و عرضش 8 متر است و شمال شهر را به جنوب متصل مي کند. عمليات ساخت پل قديم خرمشهر در سال 1338 آغاز شد و در سال 1349 به پايان رسيد. دیگر پل جدید است که با نام سردار شهید، محمد علی جهان آرا مزین است و در سال 1381 کار ساخت آن به پایان رسید.
شهر خرمشهر که در قسمت جلگه ای استان خوزستان واقع شده است از نظر کشاورزی بسیار حاصلخیز و مستعد می باشد. در این منطقه هم نیشکر بعمل می آید هم چغندر قند. نیشکر از پر درآمد ترین محصولات کشاورزی است که در خوزستان کشت می شود.
یکی از محصولات عمده خوزستان و خرمشهر خرما است. به دلیل وجود آب، هوا و خاک مناسب، درختان نخل زیادی در این منطقه وجود دارد که خرمای زیادی از آنها بدست می آید.
علاوه بر نیشکر، چغندر قند و خرما، مرکبات نیز در این منطقه بعمل می آید. پرورش دام نیز در این شهر و روستاهای آن رواج دارد. هزاران راس دام، اعم از گوسفند، بز، گاو و گاومیش در این منطقه پرورش داده می شود.
مينو شهر نيز بخش ديگري از شهرستان خرمشهر را در بر مي گيرد. اين جزيره زيبا که در جنوب غربي ترين نقطه خرمشهر واقع شده قصد دارد که در آينده اي نزديک پذيراي گردشگران داخلي و خارجي باشد. اين جزيره که از سمت شرق ، غرب و جنوب به وسيله رودخانه اروند و از ضلع شمالي با رود جرف محصور مي شود، قدمتي 300 ساله را يدک مي کشد. نام سابق اين جزيره صلبوخ بوده که در زبان عربي ريگ معنا مي داده اما در سالهاي پيش از انقلاب اسلامي مينو نام نهاده شده و از آن ايام تا کنون نيز همين نام بر روي جزيره مينو باقي ماند و اکنون جمعيت آن 9 هزار و 400 نفر است. تقریبا 45 درصد مردم مينو به کشاروزي مي پردازند زيرا بستر مناسبي نيز در شهر براي چنين فعاليتي مهيا است. کشاورزان مينو به مدد آب هاي شيرين فراوان پيرامون خود انواع محصولات زارعي همچون سبزيجات، يونجه، کاهو، باميه، خيار چمبر و خرما را پرورش مي دهند. پرورش دام نيز در مينو جايگاه خاصي دارد به طوري که در کل اين جزيره در حدود 2 هزار راس دام زيست مي کند که عمده آن نيز شامل گاو و گوساله ، گوسفند و گاوميش مي شود. در جزيره مينو 5 نهر جريان دارد که 2 تاي آنها از رود جرف و 3 تاي ديگر از اروند رود منشعب مي شوند. باید این مطلب را اضافه کرد که جزیره مینو از معدود نقاطی از جهان است که در آن سیستم آبیاری به صورت طبیعی و با جز و مد آب انجام می گیرد و نیازی به وسایل مکانیکی و تلمبه آب ندارد.
بندر خرمشهر در آخرین نقطه سرحد غربی کرانه خوزستان و بارانداز، یا به اصطلاح پیشین، بارگاه و اسکله های آن در کرانه اروندرود واقع است که مرز بالای فیلیه، ایران را از عراق جدا می سازد. حدود این مرز و تعیین سرحد، از آثار دوران قاجاریه است، ولی در سال 1354 ه.ش (1975 م) با سازش دو طرف، دگرگونی هایی در حدود مرز ایران و عراق صورت گرفت.
در سال 1318 ه.ش اولین اسکله تجاری بزرگ خرمشهر برای پهلو گرفتن یک فروند کشتی اقیانوس پیما مورد بهره برداری قرار گرفت. در جنگ جهانی دوم، بندر خرمشهر در پیروزی متفقین نقش بزرگی داشت، زیرا 6 اسکله دیگر در آن ساخته شده بود. پس از جنگ جهانی دوم، اسکله بتنی دیگری به درازای 360 و پهنای 8/32 متر بنا شد. ساختمان بندر در سال 1334 ه.ش آغاز و در سال 1337 ه.ش در طرح آن تجدید نظر شد و در سال 1340 ه.ش اعتبار طرح افزایش یافت. با طرحهای توسعه این بندر، طول اسکله از 1000 متر به 1350 متر و شمار ایستگاههای پهلو گیری به 19 اسکله افزایش یافت.
در 23 آبان 1371 ه.ش به دنبال راه اندازی و آغاز کار اسکله 4 پست بندر خرمشهر پس از 12 سال، نخستین شناورهای باری با ظرفیت بالای 85 تن کالا، طی مراسمی در این اسکله به مقصد کویت بارگیری شد. در یکم دی 1371 ه.ش اولین کشتی تجاری از امارات متحده عربی با داشتن 160 تن کالا، وارد آبهای بندر خرمشهر شد و در این بندر پهلو گرفت.
کمي آن سو تر از خرمشهر و در کنار نوار مرزي ايران و عراق منطقه اي قرار دارد که خاکش هر از چندگاهي ميزبان مردمان عاشقي است که به عشق ديدار رشادت هاي سربازانشان به آن گام مي گذارند. شلمچه همان نقطه اي از خاک ايران است که حضور در آن انسان را به ياد آن مردان از خود گذشته وطن می اندازد. حالا، يادگارهاي بسياري آنان در محدوده چند کيلومتري حفظ مي شود تا فرزندان آينده اين مرز و بوم با سرک کشيدن در آن قدر خاکشان را بدانند.
شلمچه که از بلندي هايش بصره عراق به وضوع ديده مي شود ، يادگاري از دوران 8 سال دفاع مقدس است. تانک ها و نفربرهاي ايراني و عراقي که بر روي خاکريزها متوقف شده اند از زمان فرماندهاني همچون جهان آرا به يادگار باقي مانده است. در ابتدايي ترين قسمت اين منطقه برج ديدباني است و در همين بلندي است که اوج دلاوري ها رخ عيان مي کند . خاکريزها و سنگرهاي خالي انسان را به ژرفاي دليري مرداني که جانشان را در کف گرفته بوند فرو مي برد. منطقه هاي مين گذاري شده خاطره رشادت آناني که خود را بر روي مين مي افکندند تا سايرين از روي از جنازه هاشان عبور کنند در خيال زنده مي کند. خاک اينجا بوي رشادت و شهادت مي دهد چه آنکه همين خاک اشک هاي بسياري را بر گونه هاي بازديد کنندگان جاري مي سازد . کمي آن طرف تر از شلمچه پرچم ايران در کنار عراق افراشته شده تا مرز دو کشور مشخص شود.